Zamach w sarajewie

Jest rok 1957. Georges Perec ma dwadzieścia jeden lat. Jest studentem (historii), który już nie studiuje. Chciałby pisać, ale średnio mu to wychodzi: tworzy zbiór krótkich tekstów zatytułowany Manderre, luźno inspirowany Mokradłami. W czasopiśmie Les Lettres nouvelles, którym kieruje Maurice Nadeau, publikuje krótkie recenzje, w tym jedną dość długą o książce jugosłowiańskiego powieściopisarza Ivo Andricia, Most na Drinie. Jest w wielkiej rozterce, źle znosi samotność w swoim pokoiku przy rue Saint-Honor, a przede wszystkim to, że nic mu z prób pisarskich nie wychodzi: Chcę pisać, ale napotykam niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody i przez sześć miesięcy nie byłem w stanie ukończyć ani jednego z utworów, które rozpocząłem. Nienadająca się do czytania powieść, kilka krótkich tekstów mniej lub bardziej udanych to jedyne rzeczy, jakie udało mi się ukończyć przez dwa lata niemal nieustannych wysiłków pisze do Mauricea Nadeau

Czytelniku, za chwilę poznasz nieoczekiwanego Pereca. Nie odnajdziemy tu pisarza o olśniewającym poczuciu humoru ani wirtuoza-architekta-akrobaty z Życia instrukcji obsługi. Ale pamiętajmy, że towarzyszyliśmy mu również w spacerach po ciemniejszych zaułkach, tam, gdzie pojawia się rozterka i trud istnienia (Człowiek, który śpi, niektóre strony W albo wspomnienie z dzieciństwa). Ostatnio (w 2012 roku) widzieliśmy go, jak walczył z fałszem tuniki Nessosa, jak próbował uwolnić się od tożsamości fałszerza (Kondotier).

Dziś zostajemy poprowadzeni w inne korytarze jego labiryntu. Perec próbuje tam dróg pisarskich, którymi później już nigdy nie zaryzykuje pójść ociera się w swej powieści o analizę psychologiczną, szkicuje historię miłości i zazdrości. Po lekturze można by sobie powiedzieć, że były to ścieżki, którymi słusznie już później nie podążył.

Spójrzmy na to inaczej. Powieść ta ukazuje się niemal sześćdziesiąt lat po jej napisaniu. Gmach twórczości Pereca jest dziś dobrze znany. Dlatego ważne jest, by lepiej poznać fundamenty, na których został zbudowany. Kondotier był pierwszym przedsionkiem. A dzięki Zamachowi w Sarajewie odkrywamy przedsionek jeszcze wcześniejszy. Albo raczej kilka korytarzy, kilka przejść technicznych, które u tego młodziutkiego pisarza łączą jego proscenia i kulisy.

-Claude Burgelin

Publikacja ukazała się przy wsparciu Instytutu Książki w ramach programu wydawniczego Inne Tradycje. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach dotacji celowej Nr 3/DF-VII/2026.