Syn zakonnicy

Pani Joanna powinna dołączać do swoich książek instrukcję składania człowieka po lekturze, bo napisać „genialna” to jedno, ale później jakoś trzeba jeszcze wyjaśnić, co ta kobieta potrafi zrobić z czytelnikiem, a ja kolejny raz mam ochotę rozłożyć ręce i powiedzieć: Pani Joanno, no przecież ja miałam tylko poczytać! ❤️, Kiedy zobaczyłam, że wydawnictwo Skarpa Warszawska wznawia „Syna zakonnicy”, wiedziałam, że muszę wrócić do tej historii. Jakiekolwiek negocjacje z własną biblioteczką były zbędne. Są autorzy, po których książki sięgam z ciekawością, a po powieści Joanny Jax sięgam z zaufaniem. Zresztą nie raz wspominałam, że mam takich autorów oraz tytuły, do których wracam, i to nie dwa, ale więcej razy. Każda przeczytana przeze mnie historia spod jej pióra utwierdza mnie w przekonaniu, że mam do czynienia z literackim majstersztykiem. Wznowienie było więc doskonałym pretekstem, żeby ponownie wejść w opowieść o miłości, przemilczeniach i człowieku, któremu odebrano coś fundamentalnego: możliwość poznania prawdy o sobie.
U podstaw fabuły leży uczucie łączące podczas wojny zakonnicę i niemieckiego oficera. Z tego związku rodzi się dziecko, oddane pod opiekę innych ludzi. Po latach syn próbuje odkryć swoje pochodzenie, ale zamiast odpowiedzi napotyka milczenie. Ogromne znaczenie mają zapiski jego matki, które po jej śmierci znikają w tajemniczych okolicznościach. Pojawiają się pytania o interesy, majątek i powody, dla których komuś tak bardzo zależy na ukryciu przeszłości. Człowiek szuka własnych korzeni, a inni najwyraźniej uznali, że mogą zdecydować, ile wolno mu wiedzieć. Już samo to potrafi zagotować krew. Poznajemy matkę Judytę, kobietę szanowaną za działalność na rzecz osieroconych dzieci, a także młodą siostrę Miriam, której zostaje powierzona ważna, poufna prośba. Obok nich pojawia się Ernesta, przywiązana do władzy, posłuszeństwa i narzucania innym własnych zasad. Już ten układ postaci sprawia, że za klasztornymi murami robi się duszno. Miriam mierzy się z konfliktem między podporządkowaniem przełożonym a wiernością danemu słowu. Judyta budzi pytania o to, ile możemy wiedzieć o człowieku, którego znamy przede wszystkim z jego zasług. Ernesta natomiast przypomina, jak niebezpieczna bywa pewność, że zajmowane stanowisko daje prawo do kierowania cudzym sumieniem. To tylko kropla tego, co was naprawdę czeka. Każdy rozdział przyprawia o zadyszkę, a przecież nie poruszyliście się ani o centymetr. Jestem przekonana, że wzbudzi w was mnóstwo emocji.
Za pierwszym razem tak i teraz najmocniej poruszył mnie los syna, bo łatwo skupić się na zakazanej miłości, wojnie i tajemnicy, a przecież w środku tego wszystkiego jest ktoś, kto ponosi konsekwencje cudzych decyzji. Nie wybierał okoliczności swoich narodzin, nie miał wpływu na to, co zrobili dorośli. Mimo to właśnie on musi walczyć o odpowiedzi na pytania, które dla wielu z nas są czymś zupełnie zwyczajnym. Kim byli moi rodzice? Dlaczego mnie oddali? Czy byłem kochany? Przy takiej historii słowo „tożsamość” przestaje brzmieć jak pojęcie z podręcznika. Zaczyna oznaczać bardzo konkretny ból. Uwielbiam u Pani Joanny Jax to, że jej bohaterów trudno zamknąć w jednej ocenie. Można próbować zrozumieć czyjś strach, a jednocześnie nie godzić się na wyrządzoną krzywdę. Można współczuć i mieć żal. Dostrzegać dobro, ale nie udawać, że ono automatycznie kasuje wszystkie wcześniejsze błędy. Podczas czytania miałam ochotę zadawać tym ludziom niewygodne pytania. Czasami bardzo niewygodne. Autorka potrafi doprowadzić mnie do momentu, w którym już szykuję stanowczy osąd, po czym każe mi jeszcze raz przyjrzeć się sytuacji. No i proszę, człowiek przyszedł po powieść, a wychodzi z koniecznością przeprowadzenia poważnej rozmowy z własnymi przekonaniami. Ta historia zostawia też sporo do przemyślenia o naszym dzisiejszym życiu, bo ile razy w rodzinach przemilcza się pewne sprawy, bo „tak będzie lepiej”? Tylko lepiej dla kogo? Dla osoby, której dotyczy prawda, czy dla tych, którzy nie chcą ponieść konsekwencji jej ujawnienia? „Syn zakonnicy” skłania mnie do zastanowienia nad granicą między chronieniem drugiego człowieka a odbieraniem mu prawa do decydowania o sobie. Nigdy nie byłam i nie jestem zwolennikiem takiego postępowania w sensie przemilczenia pewnych faktów, przemilczenia prawdy itp. Potem dana osoba umiera, a spekulacji nie ma końca. Książka daje do myślenia przede wszystkim większą ostrożność w ocenianiu ludzi i jeszcze większą nieufność wobec zapewnień, że ktoś doskonale wie, co jest najlepsze dla wszystkich.
Dodatkowej siły nadaje książce informacja zamieszczona przez autorkę we wstępie. To fikcja literacka, ale inspiracją była prawdziwa historia człowieka walczącego o odzyskanie tożsamości. Autorka zaznacza, że zmieniła dane i miejsca, a opisane zgromadzenie oraz klasztor są wymyślone. Świadomość tej inspiracji sprawia jednak, że pytania stawiane w powieści wybrzmiewają jeszcze boleśniej. Gdzieś za literacką opowieścią znajduje się przecież bardzo ludzka potrzeba: wiedzieć, skąd się przyszło. Mam przy tym jedno małe czytelniczo-słuchowe westchnienie. Liczyłam, że w audiobooku ponownie usłyszę Elżbietę Kijowską, tymczasem wydanie Skarpy Warszawskiej czyta Magda Karel. Przyznam, że trochę mnie to zasmuciło, ponieważ głos pani Elżbiety wyjątkowo mocno kojarzy mi się z twórczością autorki. Jej interpretacje, według mnie robią ogromną robotę. Idealnie odnajduję w nich klimat tych opowieści, ich ciężar i wrażliwość. Moje uszy najwyraźniej zdążyły już podpisać z panią Elżbietą umowę na wyłączność, oczywiście bez konsultacji z wydawcą. 😉 To moje osobiste przywiązanie do konkretnego głosu, a nie zarzut wobec Magdy Karel, wręcz przeciwnie. Dla tych, którzy pierwszy raz sięgają po ten tytuł, nie będzie miało znaczenia, kto poprzednio czytał, ale dla tych, którzy, tak jak ja, mocno przywiązali się do danego lektora, będzie ciut przykro, ale mogę się mylić i jestem tego świadoma. 😉😉😉 Po prostu nastawiłam się na znajome brzmienie i poczułam jego brak.
Samą książką byłam i jestem zachwycona. Jej siła tkwi dla mnie w tym, jak blisko pozwala podejść do ludzkiego zagubienia, tęsknoty i potrzeby bycia uznanym. Polecam ją osobom, które lubią rodzinne tajemnice, trudne wybory i historie, przy których naprawdę jest o czym myśleć. Także tym, którzy zastanawiają się, czy powieść z wojenną przeszłością może powiedzieć im coś o współczesności. Może. Chociażby o tym, że milczenie jednej osoby potrafi zaważyć na całym życiu drugiej. Cieszę się, że wróciłam do „Syna zakonnicy”. Znać historię, a ponownie poczuć jej ciężar, to jednak dwa różne doświadczenia. Joanna Jax znów przypomniała mi, za co tak bardzo kocham jej pisanie. A jeśli jeszcze jej nie czytaliście, naprawdę zazdroszczę wam tego pierwszego spotkania. Ja swoje mam już za sobą i, jak widać, od dawna jestem po uszy w tej literackiej znajomości i jestem przekonana, że tak będzie już zawsze. ❤️📚.