Kronos 4/2025 Książę Czartoryski

Nowoczesność nie lubi dawnej metafizyki władzy. Eksperymentuje z porządkiem wychowania i polityki. Rządy, słyszymy, powinny ograniczyć się do zarządzania. Należy zrezygnować z dawnych form sprawowania władzy: zamiast osobistych decyzji obiektywne procedury, zamiast autorytetu opinia anonimowych ekspertów. Urzędnicza ocena powinna być bezosobowa i przezroczysta: ilościowa, a nie jakościowa. Taki jest warunek, mówią, prawdziwej równości i obiektywizmu.

Źródło tych przemian jest oczywiste. Z jednej strony jest nim postrewolucyjna dynamika Zachodu, który, wciąż obracając się w dawnych koleinach, usiłuje tym razem przekroczyć już nie tylko społeczne (historycznie ukształtowane), lecz także naturalne (dane nam z przyrodzenia) hierarchie i granice. Z drugiej: suflowany przez nauki przyrodnicze obraz natury jako mechanizmu rządzonego przez prawa ilościowe. Na naszych oczach wyłania się coś na kształt wszechwładnego Państwa-Maszyny, panującego nad homogeniczną populacją jednostek-atomów, które niczym od siebie się nie różnią.

[Spis treści]

PREZENTACJE

Adam Jerzy Czartoryski, U wrót Hunedago i pod dębem Rikajto

Zasady Konstytucji Królestwa Polskiego

Marceli Handelsman, Przyjaźń rosyjska

Michał Otorowski, W stronę tolkienizmu politycznego. Historia litewska Adama Jerzego Czartoryskiego jako źródło do badań nad genezą Konstytucji Królestwa Polskiego

ESEJE

Pierre Legendre, Śmierć, władza, słowo. Ernst Kantorowicz przy pracy fikcji i polityczności

Rafał Kuczyński, Drugie pół prawdy. Rozprawa o naukach i sztukach Jeana-Jacquesa Rousseau w świetle polemiki z królem Polski Stanisławem Leszczyńskim

Wojciech Kruszewski, Tak zwane liryki lozańskie

Piotr Nowak, Zmyślenie i prawda w Weselu Stanisława Wyspiańskiego

Michał Paul, Między fizyką a teozofią: o naturze w Światowiekach Schellinga

LEKCJA INTERPRETACJI

Jarosław Marek Rymkiewicz, Kinderszenen

Paweł Panas

Ewa Hoffmann-Piotrowska

Dariusz Gawin

LITERATURA

Wojciech Wencel, Wiersze

ANTYKWARIAT

Piotr Nowak, Na weselu pięćdziesiąt lat później

ARCHIWUM

Michał Otorowski, Nie godząc się na cierpienie

Henryk Wereszycki, Recenzja pracy mgr. Hanny Kurde-Banowskiej Lutzowej pt. Obóz Trzeciego Maja w latach 18311846 Hanna Kurde-Banowska

Lutzowa, Autoreferat

RECENZJE I POLEMIKI

Maciej Soroka, W stronę Opatrzności

Jakub Wolak, Śladami naśladowców. Ernst Kantorowicz i sztuka przemiany pojęć

Mateusz Wojda, Dlaczego Cieszkowski czytał Ekonomika?