Instruktarz celny z 1691 roku

Kształtowanie się systemu celnego na ziemiach polskich sięga samych początków naszej państwowości. Cennym źródłem wiedzy na jego temat są instruktarze celne urzędowe dokumenty będące podstawą funkcjonowania punktów poboru cła. Dzięki nim możliwe było utrzymywanie jednolitości opłat za poszczególne towary, sposobu ich mierzenia i ważenia oraz procedur związanych z uchybieniami.

Rękopis będący przedmiotem niniejszej edycji bardzo zbliżony jest do typowych instruktarzy celnych, ale zawiera także dodatkowe materiały pomocnicze, takie jak przelicznik grzywien na floreny. Lecz nie jest to jedyna cecha wyróżniająca go na tle dokumentów tego typu. Nie pełnił on bowiem funkcji urzędowej, a znajdował się w rękach prywatnych. Został spisany dla kupca Daniela Zarugowicza, być może z okazji objęcia przez niego stanowiska superintendenta ceł ruskich. Losy rękopisu pozostają nieznane od śmierci jego właściciela w 1715 roku aż do roku 2020, gdy dokument trafił do zbiorów Polskiej Akademii Umiejętności.

Niniejszą publikację składa do rąk czytelnika historyk Marcin Łukasz Majewski, który stworzył edycję rękopisu, zachowując tabelaryczny układ tekstu występujący w oryginale, oraz wzbogacił go o szczegółowe opracowanie. Pozwala ono na osadzenie dokumentu w kontekście historycznym, a także uzyskanie podstawowej wiedzy na temat ówcześnie oferowanych towarów. Instruktarz celny z 1691 roku to źródło o dużej wartości naukowej, które umożliwia wgląd nie tylko w funkcjonowanie systemu celnego, ale i samego handlu.